İş Sürekliliği Planı Nedir?
İş sürekliliği planı (BCP), bir kurumun beklenmedik kesintiler karşısında kritik operasyonlarını sürdürmesini veya en kısa sürede yeniden başlatmasını sağlayan kapsamlı bir stratejidir. Doğal afetler, siber saldırılar, donanım arızaları veya elektrik kesintileri gibi olaylar her an gerçekleşebilir. İyi hazırlanmış bir plan, kaos yerine düzenli ve hızlı bir tepki sağlar.
Felaket Kurtarmadan Farkı
Felaket kurtarma, ağırlıklı olarak BT sistemlerinin geri yüklenmesine odaklanır. İş sürekliliği ise daha geniştir; personel, iletişim, tedarik zinciri ve fiziksel tesisler dahil tüm iş fonksiyonlarını kapsar. Felaket kurtarma, iş sürekliliğinin önemli ama tek bir parçasıdır.
Planın Temel Adımları
- İş etkisi analizi: Hangi süreçlerin kritik olduğu ve durmalarının maliyeti belirlenir.
- Risk değerlendirmesi: Olası tehditler ve olasılıkları değerlendirilir.
- Kurtarma stratejileri: Her kritik süreç için alternatif çalışma yöntemleri tanımlanır.
- Rol ve sorumluluklar: Kriz anında kimin ne yapacağı netleştirilir.
Kritik Fonksiyonları Önceliklendirmek
Her süreç aynı derecede kritik değildir. Plan, önce hangi fonksiyonların ayakta tutulması gerektiğini belirler. Müşteri hizmetleri, ödeme sistemleri ve iletişim genellikle en yüksek önceliğe sahiptir. Bu önceliklendirme, sınırlı kaynakların doğru alanlara yönlendirilmesini sağlar.
İletişim Planı
Bir kriz anında en çok aksayan şeylerden biri iletişimdir. Kimin kimi, hangi kanaldan bilgilendireceği önceden tanımlanmalıdır. Çalışanlar, müşteriler ve tedarikçilerle nasıl iletişim kurulacağı netleştirilirse, panik ve bilgi kirliliği önlenir.
- Kritik süreçleri önceliklendirin.
- Net rol ve sorumluluklar tanımlayın.
- Alternatif iletişim kanalları belirleyin.
- Planı düzenli tatbikatlarla test edin.
Tatbikat ve Güncelleme
Bir plan, ancak test edildiğinde işe yarar. Düzenli tatbikatlar, planın zayıf noktalarını ortaya çıkarır ve ekiplerin kriz anında ne yapacaklarını bilmelerini sağlar. Ayrıca iş değiştikçe plan da güncellenmelidir; eski bir plan gerçek bir krizde işe yaramaz.
Sürekli İyileştirme
İş sürekliliği bir proje değil, süreklilik gerektiren bir disiplindir. Her tatbikattan ve gerçek olaydan çıkarılan dersler plana yansıtılmalıdır. Bu döngü, kurumun dayanıklılığını zamanla güçlendirir.
İş Sürekliliği Planı Belgesinin Bölümleri
Plan hazırlanırken en sık karşılaşılan sorun, iyi niyetle yazılmış ama kriz anında kullanılamayacak kadar dağınık belgelerdir. Kullanışlı bir iş sürekliliği planı genellikle şu bölümlerden oluşur:
- Amaç, kapsam ve varsayımlar: Planın hangi lokasyonları, birimleri ve senaryoları kapsadığı.
- Kriz yönetim ekibi: Planı devreye alma yetkisi olan kişiler, vekilleri ve karar verme sırası.
- İş etki analizi özeti: Kritik süreçler ve her biri için kabul edilebilir kesinti süresi ile veri kaybı. Bu hedeflerin nasıl belirlendiği RPO ve RTO Nedir? yazımızda anlatılıyor.
- Senaryolar ve tetikleyiciler: Bina kullanılamaması, BT sistemlerinin çökmesi, kilit personelin ulaşılamaması, tedarikçi kesintisi gibi durumlar ve planın hangi koşulda devreye gireceği.
- Kurtarma prosedürleri: Her kritik süreç için adım adım yapılacaklar.
- İletişim listeleri: Çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler ve hizmet sağlayıcılar için güncel iletişim bilgileri ve hazır duyuru metinleri.
- Ekler: Ağ şeması, sistem envanteri, sözleşme ve destek numaraları.
- Sürüm geçmişi: Planın son güncellenme tarihi ve onaylayan kişi.
Felaket Kurtarma Planı Nasıl Hazırlanır?
Felaket kurtarma planı, iş sürekliliği planının BT sistemlerini ele alan bölümüdür ve genellikle ayrı bir ek olarak tutulur. Hazırlık şu sırayla ilerler:
- Sistem envanteri ve bağımlılıklar: Hangi uygulamanın hangi sunucuya, veritabanına ve servise bağlı olduğu çıkarılır.
- Kurtarma sırası: Ağ, kimlik doğrulama ve DNS gibi temel servislerden başlayarak sistemlerin hangi sırayla açılacağı belirlenir.
- Sistem bazlı talimatlar: Her kritik sistem için yedeğin nerede olduğu, nasıl geri yükleneceği ve çalıştığının nasıl doğrulanacağı yazılır.
- Alternatif ortam: Ana tesis kullanılamazsa sistemlerin nerede çalışacağı tanımlanır. Bu seçenekleri Felaket Kurtarma Merkezi (DR Site) Nedir? yazımızda inceledik.
- Geri dönüş: Ana sistemler onarıldığında verinin ve trafiğin nasıl geri taşınacağı planlanır.
Planın dayandığı yedekleme altyapısının iş sürekliliğiyle nasıl ilişkilendirileceğini İş Sürekliliği İçin Yedekleme ve Felaket Kurtarma yazımızda sistem yöneticisi bakış açısıyla ele aldık.
Tatbikat Türleri
Her tatbikat aynı maliyette ve aynı derinlikte olmak zorunda değildir. Kurumlar genellikle basitten kapsamlıya doğru ilerler:
- Masa başı tatbikat: Kriz ekibi bir senaryo üzerinden toplantı yaparak kimin ne yapacağını sözlü olarak gözden geçirir. Sistemlere dokunulmaz.
- Adım adım gözden geçirme: Sorumlular kendi bölümlerindeki talimatları sırayla okuyup eksik ya da eskimiş bilgileri işaretler.
- Kısmi teknik test: Tek bir sistemin yedekten geri yüklenmesi ya da alternatif ortamda açılması denenir. Bu testlerin nasıl kurgulanacağını yedekleme testi ve doğrulama yazımızda anlattık.
- Tam ölçekli tatbikat: Ana tesisin kullanılamadığı varsayılarak kritik süreçlerin alternatif düzende yürütülmesi denenir.
Her tatbikatın sonunda gerçekleşen süreler hedeflerle karşılaştırılır, bulunan eksikler sorumlu ve tarih atanarak kayda geçirilir.
Planı Güncellemeyi Gerektiren Durumlar
- Yeni bir iş uygulamasının ya da sunucunun devreye alınması.
- Kriz ekibindeki kişilerin görev değiştirmesi veya ayrılması.
- Ofis taşınması, yeni şube açılması ya da internet hattının değişmesi.
- Kritik bir tedarikçinin veya hizmet sağlayıcının değişmesi.
- Tatbikatta ya da gerçek bir olayda ortaya çıkan eksikler.
İş sürekliliği ve felaket kurtarma planlarının hazırlanması ve test edilmesi için Yedekleme ve Felaket Kurtarma hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
GelecekINT olarak kurumunuz için iş etkisi analizi yapıyor, kapsamlı iş sürekliliği ve felaket kurtarma planları hazırlıyor ve tatbikatlarla test ediyoruz. Dayanıklılığınızı artırmak için WhatsApp üzerinden bize ulaşın veya teklif formunu doldurun.